Η παρόρμηση να τραβάει κανείς τα δικά του μαλλιά ονομάζεται τριχοτιλλομανία. Η τριχοτιλλομανία χαρακτηρίζεται από το επαναλαμβανόμενο τράβηγμα των δικών του μαλλιών, για παράδειγμα από το κεφάλι, την ηβική περιοχή, τα φρύδια και/ή τις βλεφαρίδες. Κάποια άτομα τραβούν τα μαλλιά τους περισσότερο ή λιγότερο αυτόματα, δηλαδή χωρίς να συνειδητοποιούν ότι το κάνουν. Άλλα εκτελούν τη συμπεριφορά σκόπιμα ή για να ανακουφίσουν την ένταση. Το επαναλαμβανόμενο τράβηγμα μαλλιών συχνά οδηγεί σε ορατή απώλεια μαλλιών.
Στο τρέχον σύστημα ταξινόμησης των ψυχολογικών διαταραχών, το Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5; APA, 2013), η τριχοτιλλομανία αναγνωρίζεται ως ξεχωριστή διάγνωση. Περιγράφεται στο κεφάλαιο «Ιδεοψυχαναγκαστικές και Συναφείς Διαταραχές» του εγχειριδίου, υπό την κατηγορία των συμπεριφορών που εστιάζονται στο σώμα. Ωστόσο, υπάρχει διαφωνία σχετικά με την ταξινόμησή της στο φάσμα των ιδεοψυχαναγκαστικών διαταραχών, καθώς δεν είναι όλες οι BFRBs ιδεοψυχαναγκαστικής φύσης και λίγοι από τους πάσχοντες εμφανίζουν πραγματικούς καταναγκασμούς, όπως ελέγχους ή καταναγκασμούς καθαριότητας.
Τα τρέχοντα διαγνωστικά κριτήρια DSM-5 για την τριχοτιλλομανία είναι τα εξής:
- Επαναλαμβανόμενο τράβηγμα μαλλιών που οδηγεί σε απώλεια μαλλιών
- Επαναλαμβανόμενες προσπάθειες μείωσης ή διακοπής της συμπεριφοράς
- Κλινικά σημαντική δυσφορία ή έκπτωση στη λειτουργικότητα σε κοινωνικούς, επαγγελματικούς ή άλλους τομείς
- Δεν οφείλεται σε χρήση ουσιών ή σε ιατρική κατάσταση (π.χ. δερματολογική πάθηση)
- Δεν εξηγείται καλύτερα από άλλη ψυχιατρική διαταραχή
Η πιο συχνή ηλικία έναρξης της τριχοτιλλομανίας είναι η όψιμη παιδική ηλικία ή η πρώιμη εφηβεία, μεταξύ 6 και 18 ετών. Για τους περισσότερους ανθρώπους, η έναρξη τοποθετείται μεταξύ 12 και 14 ετών. Κατά τη διάρκεια της ζωής τους, περίπου το 1 έως 3% του γενικού πληθυσμού θα εμφανίσει τριχοτιλλομανία. Ηπιότερες μορφές, που δεν οδηγούν σε έντονα ορατές συνέπειες όπως σημαντική απώλεια μαλλιών, εντοπίζονται έως και στο 19,2% του γενικού πληθυσμού (διά βίου επιπολασμός). Στην εφηβεία και την νεαρή ενήλικη ζωή το τράβηγμα μαλλιών που οδηγεί σε ορατή απώλεια έχει εντοπιστεί σε περίπου 1,5% των ανδρών και 3,4% των νεαρών γυναικών. Στην ενήλικη ζωή, περίπου το 1,7% (μεταξύ 0,5 και 2%) των ενηλίκων ηλικίας 18 έως 69 ετών επηρεάζεται από την τριχοτιλλομανία, αν και ο πραγματικός αριθμός είναι πιθανότατα υψηλότερος.
Τα άτομα με τριχοτιλλομανία τραβούν επανειλημμένα τα μαλλιά τους και δεν μπορούν να σταματήσουν τη συμπεριφορά, παρά τη δυσφορία και τις συνέπειες. Η ποσότητα των μαλλιών που αφαιρούνται, ο χρόνος που αφιερώνεται στη συμπεριφορά και οι περιοχές του σώματος που επηρεάζονται διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Πιο συχνά, τα μαλλιά αφαιρούνται από το τριχωτό της κεφαλής, τα φρύδια και τις βλεφαρίδες. Κάποιοι χρησιμοποιούν τα δάχτυλά τους, ενώ άλλοι εργαλεία όπως τσιμπιδάκια.
Πολλά άτομα παρουσιάζουν εμφανή αραίωση ή ακόμη και πλήρως φαλακρά σημεία ως αποτέλεσμα της τριχοτιλλομανίας. Χωρίς θεραπεία, η διαταραχή μπορεί να εξελιχθεί σε χρόνια και υποτροπιάζουσα κατάσταση. Η αραίωση ή τα φαλακρά σημεία συχνά καλύπτονται με χτενίσματα, κασκόλ, περούκες ή μακιγιάζ. Τα άτομα συχνά καλύπτουν την απώλεια βλεφαρίδων, φρυδιών ή τριχών σώματος με διάφορους τρόπους. Πολλοί από τους πάσχοντες αισθάνονται ντροπή για την εμφάνιση και τη συμπεριφορά τους. Τα συναισθήματα ντροπής και ενοχής επηρεάζουν την αυτοεκτίμησή τους. Οι κοινωνικές δραστηριότητες και η σωματική οικειότητα συχνά αποφεύγονται. Κάποια άτομα καταπίνουν τις τρίχες αφού τις τραβήξουν, κάτι που ονομάζεται τριχοφαγία. Αν συσσωρευτεί μεγάλη ποσότητα τριχών στο στομάχι, μπορεί να προκύψουν σοβαρά γαστρικά προβλήματα.
Στο Κέντρο μας, η διαχείριση της τριχοτιλλομανίας προσεγγίζεται μέσω της ατομικής ψυχοθεραπείας και βασίζεται σε σύγχρονες γνωσιακές-συμπεριφορικές παρεμβάσεις (CBT), με έμφαση στο πρωτόκολλο ComB. Η θεραπεία περιλαμβάνει αρχικά αυτοπαρακολούθηση και χαρτογράφηση των παραγόντων που διατηρούν τη συμπεριφορά (SCAMP), εκπαίδευση επίγνωσης και εφαρμογή στοχευμένων παρεμβάσεων, όπως κινητικές τεχνικές (Habit Reversal Training), αισθητηριακές στρατηγικές, ρύθμιση συναισθήματος και τροποποίηση περιβάλλοντος. Μέσα από ένα εξατομικευμένο πλάνο δράσης, το άτομο μαθαίνει να αντικαθιστά τη συμπεριφορά με πιο λειτουργικές στρατηγικές και να διατηρεί τα αποτελέσματα μακροπρόθεσμα.
Πηγές
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.).
Grant, J. E., & Chamberlain, S. R. (2016). Trichotillomania. American Journal of Psychiatry, 173(9), 868–874.
Grant, J. E., Dougherty, D. D., & Chamberlain, S. R. (2020). Prevalence, gender correlates, and comorbidity of trichotillomania. Psychiatry Research, 288.
Flessner, C. A., et al. (2010). Age of onset of trichotillomania symptoms. Journal of Nervous and Mental Disease, 198(12), 896–900.
Odlaug, B. L., et al. (2010). Quality of life and clinical severity in trichotillomania. Journal of Anxiety Disorders, 24(8), 823–829.
