Η απόφαση να ξεκινήσει κάποιος ψυχοθεραπεία είναι ένα πρώτο βήμα. Ακολουθεί όμως ένα εξίσου σημαντικό ερώτημα: πώς επιλέγω τον κατάλληλο ψυχολόγο; Σήμερα, η αναζήτηση ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας γίνεται συχνά μέσω διαδικτύου, συστάσεων ή κοινωνικών δικτύων. Η πληθώρα πληροφοριών, τίτλων και θεραπευτικών προσεγγίσεων μπορεί όμως να δημιουργήσει σύγχυση. Η επιλογή δεν χρειάζεται να βασίζεται μόνο στο αν ένας επαγγελματίας «μας ταιριάζει». Είναι σημαντικό να εξετάζονται τόσο τα επαγγελματικά προσόντα και η εκπαίδευσή του όσο και η εμπειρία του στη συγκεκριμένη δυσκολία για την οποία αναζητούμε βοήθεια.
1. Ελέγξτε ότι πρόκειται για ψυχολόγο με άδεια άσκησης επαγγέλματος
Στην Ελλάδα, ο τίτλος του ψυχολόγου συνδέεται με συγκεκριμένες προϋποθέσεις σπουδών και με την προβλεπόμενη διαδικασία για τη νόμιμη άσκηση του επαγγέλματος. Επομένως, ένα από τα πρώτα πράγματα που μπορείτε να ελέγξετε είναι εάν ο επαγγελματίας στον οποίο απευθύνεστε διαθέτει άδεια άσκησης επαγγέλματος ψυχολόγου. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σήμερα, καθώς στο διαδίκτυο μπορεί να συναντήσει κανείς διαφορετικούς επαγγελματικούς τίτλους που σχετίζονται με την ψυχική υγεία, χωρίς όλοι να σημαίνουν το ίδιο πράγμα. Ο όρος «ψυχολόγος» δεν είναι συνώνυμος με όρους όπως «σύμβουλος ψυχικής υγείας», «coach» ή άλλες περιγραφές υπηρεσιών προσωπικής ανάπτυξης.
2. Ψυχολόγος και ψυχοθεραπευτής δεν σημαίνουν απαραίτητα το ίδιο
Ένα σημείο που συχνά δημιουργεί σύγχυση είναι η διαφορά ανάμεσα στην ιδιότητα του ψυχολόγου και την εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία. Οι πανεπιστημιακές σπουδές στην Ψυχολογία αποτελούν τη βάση για την άσκηση του επαγγέλματος του ψυχολόγου. Η εκπαίδευση σε μια συγκεκριμένη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση αποτελεί πρόσθετη επαγγελματική κατάρτιση. Ένας ψυχολόγος που παρέχει ψυχοθεραπεία είναι επομένως σημαντικό να έχει εκπαιδευτεί συστηματικά στην προσέγγιση που χρησιμοποιεί. Τέτοιες προσεγγίσεις μπορεί να είναι, μεταξύ άλλων:
- η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT),
- η Θεραπεία Σχημάτων (Schema Therapy),
- η Συστημική Ψυχοθεραπεία,
- η EMDR,
- καθώς και άλλες αναγνωρισμένες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις.
Δεν είναι απαραίτητο ο θεραπευόμενος να γνωρίζει εξαρχής ποια θεραπεία χρειάζεται. Είναι όμως απολύτως θεμιτό να ζητήσει πληροφορίες σχετικά με την προσέγγιση στην οποία έχει εκπαιδευτεί ο επαγγελματίας και τους λόγους για τους οποίους θεωρεί ότι αυτή είναι κατάλληλη για το συγκεκριμένο αίτημα.
3. Αναζητήστε εμπειρία στη δυσκολία που σας απασχολεί
Δεν είναι όλοι οι ψυχολόγοι εξειδικευμένοι σε όλες τις ψυχολογικές δυσκολίες. Ένας επαγγελματίας μπορεί να έχει μεγαλύτερη εμπειρία στις αγχώδεις διαταραχές, άλλος στο ψυχικό τραύμα, άλλος στις δυσκολίες σχέσεων, άλλος στα παιδιά και τους εφήβους και άλλος σε συγκεκριμένους πληθυσμούς ή κλινικά προβλήματα. Επομένως, μία από τις σημαντικότερες πληροφορίες πριν ξεκινήσετε είναι εάν ο επαγγελματίας διαθέτει εμπειρία στη συγκεκριμένη δυσκολία που αντιμετωπίζετε. Η κατάλληλη αντιστοίχιση ανάμεσα στο θεραπευτικό αίτημα και στην εκπαίδευση του επαγγελματία μπορεί να είναι σημαντικότερη από το να επιλέξει κανείς απλώς τον θεραπευτή που βρίσκεται πιο κοντά του.
4. Ρωτήστε ποια θεραπευτική προσέγγιση χρησιμοποιεί
Δεν υπάρχει μία μορφή ψυχοθεραπείας κατάλληλη για κάθε άνθρωπο και κάθε δυσκολία. Για ορισμένα προβλήματα υπάρχουν συγκεκριμένες ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις με ισχυρή ερευνητική τεκμηρίωση. Για παράδειγμα, διαφορετική θεραπευτική στρατηγική μπορεί να χρειάζεται ένας άνθρωπος που αντιμετωπίζει κρίσεις πανικού, διαφορετική κάποιος με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και διαφορετική κάποιος που ζητά βοήθεια για δυσκολίες στις διαπροσωπικές του σχέσεις. Μπορείτε επομένως να ζητήσετε πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο εργάζεται ο επαγγελματίας με ανθρώπους που αντιμετωπίζουν παρόμοιες δυσκολίες και σχετικά με την επιστημονική τεκμηρίωση της προτεινόμενης θεραπείας. Ένας επαγγελματίας θα πρέπει να μπορεί να σας εξηγήσει με κατανοητό τρόπο το σκεπτικό της θεραπείας που προτείνει.
5. Η πρώτη συνάντηση
Η πρώτη συνεδρία δεν αποτελεί μόνο μια ευκαιρία για τον ψυχολόγο να ακούσει το αίτημά σας. Είναι και μια ευκαιρία για εσάς να αξιολογήσετε εάν αισθάνεστε ότι μπορείτε να συνεργαστείτε με τον συγκεκριμένο επαγγελματία. Μπορείτε να παρατηρήσετε:
- αν αισθάνεστε ότι σας ακούει,
- αν αντιμετωπίζει τις δυσκολίες σας χωρίς επικριτική στάση,
- αν σας εξηγεί με σαφήνεια τον τρόπο που εργάζεται,
- αν μπορείτε να κάνετε ερωτήσεις,
- αν αισθάνεστε ότι τα όρια της θεραπευτικής σχέσης είναι σαφή,
- αν δημιουργείται σταδιακά ένα αίσθημα ασφάλειας και εμπιστοσύνης.
Δεν είναι απαραίτητο να αισθανθείτε από την πρώτη συνάντηση απόλυτη οικειότητα. Η θεραπευτική σχέση χρειάζεται χρόνο για να αναπτυχθεί. Χρειάζεται όμως να υπάρχει η αίσθηση ότι βρίσκεστε σε ένα πλαίσιο στο οποίο μπορείτε σταδιακά να μιλήσετε ανοιχτά.
6. Προσέξτε τις υποσχέσεις για «σίγουρα» ή άμεσα αποτελέσματα
Η ψυχοθεραπεία είναι μια επιστημονικά τεκμηριωμένη παρέμβαση, αλλά δεν αποτελεί μια διαδικασία στην οποία μπορούν να δοθούν εγγυήσεις για συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Χρειάζεται επομένως προσοχή σε απόλυτες υποσχέσεις, όπως ότι ένα πρόβλημα θα «εξαφανιστεί» σε συγκεκριμένο αριθμό συνεδριών ή ότι μια μέθοδος έχει εγγυημένο αποτέλεσμα για όλους. Ο θεραπευτής μπορεί να σας ενημερώσει για το τι δείχνει η επιστημονική βιβλιογραφία, να θέσει μαζί σας θεραπευτικούς στόχους και να παρακολουθεί την πορεία της θεραπείας. Δεν μπορεί όμως να εγγυηθεί εκ των προτέρων το αποτέλεσμα.
7. Η καλή θεραπευτική σχέση έχει σημασία
Τα επαγγελματικά προσόντα και η κατάλληλη εκπαίδευση αποτελούν βασικά κριτήρια επιλογής. Δεν είναι όμως τα μοναδικά. Η ποιότητα της θεραπευτικής σχέσης έχει επίσης σημαντικό ρόλο στην ψυχοθεραπεία. Χρειάζεται να μπορείτε σταδιακά να μιλάτε για δύσκολα θέματα, να εκφράζετε διαφωνίες και να συζητάτε ακόμη και πράγματα που σας ενοχλούν μέσα στην ίδια τη θεραπεία. Μια αποτελεσματική θεραπευτική σχέση δεν σημαίνει ότι ο ψυχολόγος θα συμφωνεί πάντοτε μαζί σας. Σημαίνει ότι υπάρχει ένα πλαίσιο σεβασμού, συνεργασίας και εμπιστοσύνης μέσα στο οποίο μπορούν να διερευνηθούν ακόμη και δύσκολα ζητήματα.
Πότε μπορεί ένας ψυχολόγος να σας παραπέμψει αλλού;
Ένας επαγγελματίας μπορεί να κρίνει ότι δεν είναι ο κατάλληλος άνθρωπος για το συγκεκριμένο αίτημα. Αυτό μπορεί να συμβεί επειδή απαιτείται διαφορετική εξειδίκευση ή επειδή χρειάζεται παράλληλη αξιολόγηση από άλλον επαγγελματία υγείας, όπως ψυχίατρο. Η παραπομπή σε καταλληλότερο επαγγελματία δεν αποτελεί αποτυχία της θεραπείας. Αντίθετα, αποτελεί μέρος της υπεύθυνης επαγγελματικής πρακτικής.
Πώς γίνεται η επιλογή θεραπευτή στο MindWork;
Στο Κέντρο Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής MindWork, η διαδικασία δεν ξεκινά απλώς με την επιλογή ενός διαθέσιμου θεραπευτή. Προηγείται αρχική συνάντηση αξιολόγησης, κατά την οποία διερευνώνται το θεραπευτικό αίτημα, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει το άτομο, το σχετικό ιστορικό και οι στόχοι για τους οποίους αναζητά ψυχοθεραπεία. Στη συνέχεια πραγματοποιείται η αντιστοίχιση με θεραπευτή λαμβάνοντας υπόψη το αίτημα, την κατάλληλη θεραπευτική προσέγγιση και την εκπαίδευση και κλινική εμπειρία του επαγγελματία. Η επιλογή ψυχολόγου δεν χρειάζεται λοιπόν να γίνεται τυχαία. Είναι θεμιτό να ζητάτε πληροφορίες, να ενημερώνεστε για την εκπαίδευση και την προσέγγιση του επαγγελματία και να αναζητάτε έναν θεραπευτή που διαθέτει τις κατάλληλες γνώσεις για τη δυσκολία που σας απασχολεί.
Πηγή
American Psychological Association. Understanding psychotherapy and how it works. American Psychological Association.
Το άρθρο έχει προσαρμοστεί στο ελληνικό πλαίσιο ως προς την επιλογή ψυχολόγου και την έναρξη ψυχοθεραπείας.
