Η αγάπη αποτελεί μία από τις πιο θεμελιώδεις ανθρώπινες εμπειρίες, αλλά παραμένει εννοιολογικά σύνθετη και πολυδιάστατη. Στη σύγχρονη επιστήμη των σχέσεων, έχει αναγνωριστεί ότι η αγάπη δεν είναι μια ενιαία, ομοιογενής κατάσταση, αλλά εκδηλώνεται μέσα από διαφορετικές μορφές και διαπροσωπικά πλαίσια, από τη ρομαντική και συντροφική αγάπη έως τη γονεϊκή και φιλική σύνδεση.
Παρά την πρόοδο στη διάκριση αυτών των μορφών, λιγότερη ερευνητική προσοχή έχει δοθεί στο ερώτημα τι καθιστά την εμπειρία της αγάπης αναγνωρίσιμη ως τέτοια από τον ίδιο τον άνθρωπο. Με άλλα λόγια, ποιες είναι οι διαπροσωπικές διεργασίες που οδηγούν ένα άτομο να βιώνει το αίσθημα ότι «αγαπά» ή «αγαπιέται»;
Η μελέτη των Xia και συνεργατών (2023) επιχειρεί να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα, εστιάζοντας όχι στους τύπους της αγάπης, αλλά στα κοινά, θεμελιώδη χαρακτηριστικά που διατρέχουν διαφορετικά είδη σχέσεων. Μέσα από ποιοτική ανάλυση εμπειρικών δεδομένων, η έρευνα επιχειρεί να προσδιορίσει τα βασικά διαπροσωπικά στοιχεία που συγκροτούν την υποκειμενική εμπειρία της αγάπης.
Τα ευρήματα της μελέτης προσφέρουν ένα συνεκτικό πλαίσιο κατανόησης, προτείνοντας ότι το συναίσθημα της αγάπης αναδύεται ως αποτέλεσμα συγκεκριμένων σχέσεων δυναμικών, ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για ρομαντικό, οικογενειακό ή φιλικό δεσμό.
Η αγάπη εμφανίζεται σε διαφορετικές μορφές
Όποιος έχει αγαπήσει έναν παππού ή γιαγιά, έναν δάσκαλο ή έναν ρομαντικό σύντροφο γνωρίζει ότι η «αγάπη» παίρνει πολλές μορφές. Το πεδίο της επιστήμης των σχέσεων έχει αφιερώσει σημαντική προσπάθεια στην περιγραφή αυτής της ποικιλομορφίας. Ενδεικτικό είναι το ταξινομικό σύστημα που ανέπτυξε η Berscheid (2010):
- Ρομαντική ή παθιασμένη αγάπη: Μια εμπειρία υψηλής έντασης. Περιλαμβάνει σεξουαλική έλξη, έντονα συναισθήματα (υψηλές κορυφές και χαμηλά βάθη), φυσιολογική διέγερση και διαρκή νοητική ενασχόληση με το άλλο πρόσωπο.
- Συντροφική αγάπη (companionate love): Μια ήρεμη και οικεία μορφή αγάπης, παρόμοια με τη φιλική αγάπη, που ενσωματώνει φροντίδα, ενδιαφέρον και εγγύτητα.
- Συμπονετική αγάπη (compassionate love): Μια μορφή αγάπης που εστιάζει στην επιθυμία μας να υπηρετήσουμε και να είμαστε παρόντες για κάποιον άλλον (παιδί, φίλο, γονέα).
- Αγάπη δεσμού (attachment love): Αγάπη που βιώνεται ως δεσμός που μας έλκει προς τον άλλον σε στιγμές ανάγκης, καθορίζοντας με ποιον αισθανόμαστε ασφάλεια όταν βιώνουμε στρες.
Η ονομασία αυτών των εκδοχών είναι ένας τρόπος να εντοπίσουμε τι διαφοροποιεί τη μία μορφή αγάπης από την άλλη. Ωστόσο, μια κρίσιμη ερώτηση παραμένει: τι είναι αυτό που παραμένει κοινό σε όλες αυτές τις εμπειρίες και τις καθιστά «αγάπη»; Με άλλα λόγια: Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της αγάπης;
Η αγάπη είναι ανταπόκριση, σύνδεση και σταθερότητα
Σύμφωνα με την έρευνα των Xia και συνεργατών (2023), η σχέση φέρει τα εξής βασικά χαρακτηριστικά:
1. Θετική ανταπόκριση (Positive responsiveness)
Οι άνθρωποι πιστεύουν ότι η αγάπη όλων των τύπων βιώνεται όταν ο άλλος σε επικυρώνει, είναι ευαίσθητος και ανταποκρίνεται στις ανάγκες σου και δείχνει φροντίδα.
Η ανταπόκριση περιλαμβάνει:
- επίδειξη τρυφερότητας,
- ενίσχυση της αυτοεκτίμησης του άλλου,
- παροχή υποστήριξης.
2. Αυθεντική σύνδεση (Authentic connection)
Η αγάπη βιώνεται όταν μπορείς να είσαι ο πραγματικός σου εαυτός, με ευαλωτότητα και ανοιχτότητα, και να αισθάνεσαι ότι ανήκεις και μοιράζεσαι εγγύτητα με τον άλλον.
Οι δυναμικές που την ενισχύουν περιλαμβάνουν:
- αμοιβαία έλξη και επιθυμία για κοινές εμπειρίες,
- «συντονισμό» μεταξύ δύο ανθρώπων (διαπροσωπική χημεία).
3. Σταθερότητα (Stability)
Η αγάπη φαίνεται να προκύπτει περισσότερο από σταθερότητα και συνέπεια παρά από αβεβαιότητα.
Η σταθερότητα αφορά:
- άνευ όρων αποδοχή,
- αξιοπιστία και εμπιστοσύνη.
Η αγάπη ως αποτέλεσμα συγκεκριμένων διαπροσωπικών δυναμικών
Η αγάπη, επομένως, δεν αποτελεί ένα αόριστο ή αποκλειστικά εσωτερικό συναίσθημα, αλλά το αποτέλεσμα συγκεκριμένων διαπροσωπικών διεργασιών που καλλιεργούνται μέσα στη σχέση. Όταν η ανταπόκριση στις ανάγκες είναι συνεπής, η σύνδεση αυθεντική και η παρουσία του άλλου σταθερή και αξιόπιστη, το άτομο βιώνει το αίσθημα ότι αγαπά και αγαπιέται.
Με άλλα λόγια, η αγάπη εδραιώνεται μέσα από επαναλαμβανόμενες εμπειρίες αποδοχής, συντονισμού και εμπιστοσύνης. Ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για ρομαντική, φιλική ή οικογενειακή σχέση, ο πυρήνας της φαίνεται να παραμένει κοινός.
Η κατανόηση αυτών των διαπροσωπικών δυναμικών δεν συμβάλλει μόνο στη θεωρητική αποσαφήνιση της έννοιας της αγάπης, αλλά προσφέρει και ένα πρακτικό πλαίσιο: μας βοηθά να αναγνωρίζουμε πότε μια σχέση καλλιεργεί ουσιαστικούς δεσμούς και πότε απουσιάζουν οι συνθήκες που επιτρέπουν στην αγάπη να αναδυθεί και να διατηρηθεί με διάρκεια.
Πηγή
Berscheid, E. (2010). Love in the fourth dimension. Annual Review of Psychology, 61, 1-25. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.093008.100318
Xia, M., Chen, Y., & Dunne, S. (2023). What makes people feel loved? An exploratory study on core elements of love across family, romantic, and friend relationships. Family Process, e12873.0
